Πρόκειται για τον πολεοδομικό σχεδιασμό μιας περιοχής κατοικίας στη Φρανκφούρτη, Γερμανίας που ανέλαβε το αρχιτεκτονικό γραφείο JDS μετά από εκπόνηση διαγωνισμού από το την εταιρία σιδηροδρόμων Γερμανίας. Ο σχεδιασμός έγινε σε συνεργασία με τα αρχιτεκτονικά γραφεία PLOT και BIG.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα από την έρευνα που έγινε ώστε να εντοπιστούν οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την προβλεπόμενη περιοχή κατοικίας, γίνανε κάποιες δοκιμές για το πιο στοιχείο είναι σημαντικότερο. Τελικά χρησιμοποιήθηκε το όριο του οικοπέδου με την πόλη έτσι ώστε να προστατεύεται η περιοχή από το θόρυβο, τον άνεμο και την έντονη κίνηση. Δημιουργήθηκε δηλαδή μ’ αυτό τον τρόπο μια δομημένη «ασπίδα» μέσα στην οποία αναπτύσσεται μια ήρεμη περιοχή κατοικίας. Η «ασπίδα» είναι οι ίδιες κτιριακές εγκαταστάσεις που σχηματίζονται παραμετρικά με πρότυπο το όριο του οικοπέδου.

Σημαντική είναι η αναφορά ότι η τοποθέτηση των κτιρίων κινείται με «κατεύθυνση» προς το πάρκο. Η κατεύθυνση αυτή τονίζεται ακόμα περισσότερο από αφού το όλο μήκος της περιοχής διατρέχει ένας πεζόδρομος με ελευθέρους χώρους αναψυχής. Στους χώρους αυτούς αναπτύσσεται μια ευρεία έκταση πρασίνου καθώς και αθλητικές εγκαταστάσεις.

Τα κτίρια δεν έχουν κανονικό σχήμα αλλά ακολουθούν μια τεθλασμένη γραμμή η οποία σχηματίστηκε παραμετρικά με πρότυπο το όριο του οικοπέδου. Η ομάδα του αρχιτεκτονικού γραφείου JDS επιδίωξε να αλλοιώσει το γνωστό σε όλους οικοδομικό τετράγωνο και να δημιουργήσει μια σειρά όγκων με μεγαλύτερα ενεργειακά οφέλη και καλύτερο προσανατολισμό. Επομένως η τεθλασμένη γραμμή των κτιρίων υποστηρίζει αυτή την άποψη.

Ολόκληρη η έκταση του ισογείου χρησιμοποιείται ως χώρος στάθμευσης λόγω της απαγόρευσης των σταθμευμένων οχημάτων στο σύνολο της περιοχής. Οι υπόλοιποι όροφοι χρησιμοποιούνται ως κατοικίες και το δώμα είναι διαμορφωμένο με χώρους αναψυχής και ψυχαγωγίας.

Επιπρόσθετα παρατηρείται μια έντονη συνέχεια στη διαμόρφωση των κτιρίων αφού δεν διασπώνται παρά μόνο στο ισόγειο και σε σημεία «κόμβους» για την ομαλή κίνηση στη περιοχή.

Είναι φανερό σε όλη τη συνθετική πρόταση ότι όλος ο σχεδιασμός έγινε σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας και με χρήση παραμετρισισμού. Τα ύψη των κτιρίων εξασφαλίζουν πλήρη προστασία από ανέμους και θόρυβο αφού τα κτίρια δημιουργούν όλο και ψηλότερο «τείχος» όσο πλησιάζουν το όριο με την πόλη.

Σύγκριση των τριών περαδειγμάτων επέμβασης

1. ECOBAY Sustainable Masterplan in Estonia by schmidt hammer lassen architects

2. Design of a new neighborhood in Leiden by maxwan

3. Frankfurt Parametrik Planning by jds architects

Επιλογή παραδειγμάτων

Η επιλογή έγινε με γνώμονα την ιδιαιτερότητα της κάθε επέμβασης. Η Ecobay στην Εσθονία αφορά ένα πρόγραμμα με έντονο οικολογικό χαρακτήρα στο σύνολο του σχεδιασμού του, που θεωρείται πρωτοπόρο για τις χώρες της Βαλτικής. Η επέμβαση στη πόλη Leiden έδινε έμφαση στη σχέση της υπάρχουσας με τη νέα δόμηση και στη «αναζωπύρωση» των μνημών για τους κατοίκους της περιοχής. Το τρίτο παράδειγμα αφορούσε τον παραμετρικό σχεδιασμό μιας περιοχής κατοικιών με πολύ δυναμικό αποτέλεσμα.

Χαρακτηριστικά υφιστάμενης κατάστασης

Και τα τρία παραδείγματα αφορούν επεμβάσεις σε περιοχές που ενδέχεται να λειτουργήσουν με σύμπηκτες χρήσεις. Στα δυο από τα τρία παραδείγματα η επεξεργασία του θέματος έγινε με βάση κάποιου είδους υφιστάμενη δόμηση, ενώ στο τρίτο ο σχεδιασμός έγινε χωρίς περιορισμούς από υπάρχουσα δόμηση. Πιο αναλυτικά, η περιοχή Ecobay στην Εσθονία περιείχε μια βιομηχανική μονάδα κατεργασίας υπόγειων λυμάτων η οποία συμμετέχει ενεργά στο σχεδιασμό της προτεινόμενης από τους schmidt hammer lassen architects πρόταση. Αντίστοιχα, στη περιοχή Groenoordhallen στη πόλη Leiden της Ολλανδίας προϋπήρχαν κάποιες εμπορικές εγκαταστάσεις και μικρό τμήμα κατοικιών, που διατηρήθηκαν και αναβαθμίστηκαν κατά στην πρόταση της αρχιτεκτονικής ομάδας Maxwan architects and urbanists. Διαφορετική αντιμετώπιση υπήρχε στο σχεδιασμό στη Φρανκφούρτη από την ομάδα JDS, όπου η επεξεργασία δεν στηρίχθηκε σε κάποιο υφιστάμενο δομικό στοιχείο.

Παράλληλα με τα δομική κατάσταση, σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό έπαιξαν τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της υφιστάμενης περιοχής. Στόχος και των τριών ομάδων είναι η διαμόρφωση ευχάριστης περιοχής κατοικίας, με ποιότητα, κι όπου θα μπορούν να συμβιώνουν άτομα από διαφορετικά target group. Επίσης και στις τρεις ομάδες είναι φανερή η επιθυμία για ενσωμάτωση διαφορετικών χρήσεων μέσα στη περιοχή κατοικίας. Μέσω αυτής της αντιμετώπισης ενδέχεται να ελαχιστοποιηθούν οι μετακινήσεις προς το κέντρο των αντίστοιχων πόλεων και επομένως η συμφόρηση στη περιοχή κατοικίας.

Αρχές σχεδιασμού

Οι συνθετικές αρχές των επεμβάσεων διαφέρουν κατά πολύ λόγω των διαφορετικών όρων και προϋποθέσεων σε κάθε περιοχή. Πιο συγκεκριμένα, ο σχεδιασμός της Ecobay διέπεται κατά κύριο λόγο από οικολογικούς περιορισμούς για την καλύτερη ενεργειακή συμπεριφορά της περιοχής. Οι περιορισμοί αυτοί δημιουργήθηκαν μετά από μελέτη των φυσικών χαρακτηριστικών της περιοχής, όπως ένταση ανέμου, τροχιά ηλίου κ.ά. Σύμφωνα μ’ αυτή προέκυψε η ανάπτυξη ενός ιδιώματος που καθόρισε την επεξεργασία και τη μορφολογία στο σύνολο της περιοχής. Η ομάδα των schmidt hammer lassen architects κατάφερε να αρθρώσει με τέτοιο τρόπο το σχέδιο της περιοχής όπου είναι απόλυτα αυτόνομο από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, και συγχρόνως έχει μια ιδιαίτερη αισθητική που το κάνει μοναδικό.

Ένας παρόμοιος χειρισμός πραγματοποιήθηκε και στο παραμετρικό σχέδιο της ομάδας JDS στη Φρανκφούρτη. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω η συγκεκριμένη περιοχή επεξεργάστηκε χωρίς να υπάρχει κάποια δομημένη κατάσταση. Γι’ αυτό το λόγο οι αρχιτέκτονες εστίασαν στη μελέτη των ιδιαίτερων στοιχείων που δίνει η ίδια η περιοχή. Για παράδειγμα μελετήθηκε η ένταση του ανέμου, του θορύβου κοντά στον αυτοκινητόδρομο και η σύνδεση του οικοπέδου με το περιβάλλον του. Σημαντικό στοιχείο στη επεξεργασία της πρότασης είναι ακόμη η επιλογή των αρχιτεκτόνων να χρησιμοποιήσουν τον παραμετρισισμό για την ανάπτυξη της περιοχής. Το αποτέλεσμα που προέκυψε από την επεξεργασία έχει ένα πολύ δυναμικό χαρακτήρα, με έντονη μορφολογία. Ακόμη υπάρχει ένα κεντρικός άξονας, μ’ ένα μεγάλο πεζόδρομο και χώρους πρασίνου και αναψυχής εκατέρωθεν του πεζόδρομου.

Το τρίτο παράδειγμα διαφέρει αρκετά από τα προηγούμενα παρ’ όλο που ο σχεδιασμός έγκειται στην εκπλήρωση των προϋποθέσεων που θέτουν τα ίδια τα χαρακτηριστικά της περιοχής. Η επεξεργασία πραγματοποιείται σύμφωνα με τη χρήση του συνθετικού ιδιώματος του «κρεμμυδόσχημου» κλειστού κτιριακού όγκου. Κατά αυτό τον τρόπο αναπτύσσεται η περιοχή κατοικίας αλλά και εμπορικών δραστηριοτήτων. Στη σύνθεση σημαντικό ρόλο παίζει και η διαμόρφωση του πρασίνου που πέρα από τους κοινόχρηστους χώρους, αναπτύσσονται και στο εσωτερικό των κτιριακών όγκων που φιλοξενεί τις κατοικίες.

Κοινά στοιχεία και στις τρεις συνθετικές προτάσεις είναι η διαμόρφωση μεγάλων ελεύθερων και κοινόχρηστων χώρων πρασίνου, με χώρους αναψυχής και ψυχαγωγίας. Επομένως ξεκάθαρη είναι η έμφαση που θέλουν να δώσουν και οι τρεις ομάδες στην επαφή με το έδαφος και τη φύση. Στους όρους αυτής της αντιμετώπισης συμβαδίζει και το χαμηλό ύψος των κτιρίων. Επίσης παρόμοια είναι η επεξεργασία της κίνησης των οχημάτων και στις τρεις περιπτώσεις. Παρατηρείται πως είναι περιορισμένη, αφού η διαμόρφωση του οδικού δίκτυο είναι κατάλληλη ώστε τα οχήματα να κατευθύνονται μετά την είσοδο σε χώρους στάθμευσης. Αυτό μειώνει τη συμφόρηση της ρύπανσης στο χώρο της κατοικίας και αυξάνει τα αισθητικά οφέλη της περιοχής.